Diyarbakır’da ikamet eden 63 yaşındaki Salih Baş, Mezopotamya’nın derin ve köklü kültürel miraslarından biri olan toprak tandır yapımını sürdürmekte. Dicle Nehri çevresinden elde edilen özel toprak, saman ve keçi kılı ile harmanlanarak tamamen el işçiliği ile üretilen bu tandırlar, doğru bir şekilde kullanıldıkları takdirde 15 ila 18 yıl boyunca dayanıklılığını koruyor.
Diyarbakır’da nesiller boyunca varlığını sürdüren tandır, ekmek pişirmenin en önemli yöntemlerinden biri olma özelliğini taşımaktadır. Genellikle Dicle Nehri çevresinden temin edilen yağlı toprak, bazı ustalar tarafından makinelerle öğütülüp hamur karışımı yapılırken, bazıları ise ayakla yoğurma işlemi yapmaktadır. Tuz, saman ve keçi kılı kullanılarak elde edilen karışımdan oluşan çamur, tandır yapımına başlamada kullanılır. Yazın sıcak günlerinde, dayanıklı bir tandır elde etmek için gölgelik alanlarda günde bir sıra örmek en uygun yöntem olarak görülmektedir. Tamamlanma sürecinin hızlanması adına, güneş altında sabah, öğle ve akşam olmak üzere günde üç sıra örülmesi tercih edilmektedir. İşçilik kalitesi, işçilik detayları ve ebatlarına bağlı olarak değişiklik gösteren tandır fiyatları 3 bin liradan başlayıp 12 bin liraya kadar ulaşabilmektedir. Ülkenin birçok iline gönderilen bu tandırlar, yine doğru kullanıldığında 15 ila 18 yıl kadar hizmet verebiliyor.
Tandır ustası Salih Baş, bu zanaatle yaklaşık 12 yıldır ilgilendiğini belirtirken, bölgedeki halkın bu geleneği yüzyıllar boyunca sürdürdüğünü dile getirdi. Tandır yapımında yağsız toprak kullanıldığını söyleyen Baş, zaman zaman yağlı ve yağsız toprak karışımı uyguladıklarını ifade etti. Şu şekilde konuştu: “Traktörcülerden, Dicle Nehri etrafından getiriyoruz. Herkes ayakla yoğuruyor, süreci bekletme süresi bulunuyor. Sıra sıra vurarak tandır yapımına geçiyoruz. Bu mevsimde yazın bir tandırın yapımında 4 gün işçilik gerekmekte. Ayrıca 2 gün de rötuş aşaması bulunmakta. Rötuş, taşlama işlemini kapsamaktadır. İçini ovarak sıkışabilmesini sağlıyoruz. Bu nedenle ekmeğin altı kalkmaz ve yapışmaz. Uzun süre dayanıklılığı da artar.”
Suyunu toprak ile karıştırdıktan sonra yoğurma aşamasında saman ve keçi kılı eklediklerini söyleyen Baş, “Yapım işlemine bu şekilde başlıyoruz. Fiyatları 8 ila 12 bin lira arasında değişiyor. Fiyatlar işçilikten dolayı farklılık arz ediyor. Hassasiyetle yapılırsa bir tandır, 15-18 yıl ömür sunabilir. Çünkü her yakılışta tandır, milimetrik olarak küçülmektedir. İki hamur aynı şekilde hazırlanırsa, biri fırında, diğeri ise tandırda pişirilmelidir. Tandır ekmeği, 4 gün boyunca tazeliğini korur; fakat fırın ekmeği yalnızca 2 günde kurur.” diye ekledi.
Doğalgaz ve Tandır
Yaptıkları tandırların İstanbul, Ankara ve Türkiye’nin diğer illerine gönderildiğini ifade eden Baş, “Bazen günde 5 veya 10 adet satıyoruz, bazen ise hiç satamıyoruz. Ancak bu tandırlar doğalgaza uyumludur, fakat 2 yıldan fazla dayanmaz. Çünkü doğalgazın ateşi çok serttir. Doğalgaz, tandırın adını bozmuş durumda. Doğalgaz, ekmeğin sağlığını olumsuz etkiliyor. 5 bin yıllık tandır lezzeti hala geçerliliğini koruyor. Bilgili biri çıkıp, tandır geleneğinin menşei, faydaları ve zararlarını insanlara anlatmalıyız. Tandırın altındaki gözden içeriye tesisatı bağlayıp ocağı terk ediyorlar. İçini ısıtıp ekmek yapmaya başlıyorlar.” şeklinde konuştu. İHA
Yorumlar kapalı.